Nguy cơ bùng phát chạy đua vũ trang nếu Mỹ thử hạt nhân trở lại
Mỹ Bắt Đầu Thử Nghiệm Vũ Khí Hạt Nhân: Cảnh Báo Về Cuộc Chạy Đua Vũ Trang Mới
Quyết định của Tổng thống Donald Trump về việc nối lại thử nghiệm vũ khí hạt nhân đã thu hút sự chú ý lớn từ cộng đồng quốc tế. Theo các chuyên gia, hành động này có thể dẫn đến một cuộc chạy đua vũ trang mới giữa các cường quốc.
Tổng thống Trump đã thông báo vào ngày 30/10 rằng ông đã ra lệnh cho Bộ Quốc phòng Mỹ tiến hành thử nghiệm vũ khí hạt nhân. Ông cho rằng đây là một bước đi "dựa trên cơ sở bình đẳng" do các quốc gia khác đang thực hiện các hoạt động tương tự. Ông cũng nhấn mạnh rằng Nga đang đứng thứ hai trong lĩnh vực này, trong khi Trung Quốc sẽ bắt kịp trong vòng 5 năm tới.
Mặc dù không tiết lộ chi tiết về địa điểm và phương pháp thử nghiệm, giới chuyên gia cảnh báo rằng quyết định này có thể làm gia tăng căng thẳng giữa các cường quốc. Điều này có thể dẫn đến một kỷ nguyên mới trong chính sách đối đầu toàn cầu.
Lịch Sử Thử Nghiệm Vũ Khí Hạt Nhân
Mỹ là quốc gia mở màn kỷ nguyên hạt nhân khi thử nghiệm bom nguyên tử có sức công phá 20 kiloton tại bang New Mexico vào tháng 7/1945. Chỉ một tháng sau, quân đội Mỹ thả hai quả bom xuống Hiroshima và Nagasaki của Nhật Bản.
Sau đó 4 năm, Liên Xô tiến hành vụ thử bom nguyên tử đầu tiên. Từ năm 1945 đến khi Hiệp ước Cấm thử Hạt nhân Toàn diện (CTBT) được ký năm 1996, hơn 2.000 cuộc thử nghiệm hạt nhân đã diễn ra trên toàn thế giới. Trong số đó, Mỹ và Liên Xô lần lượt thực hiện 1.032 và 715 vụ. Anh và Trung Quốc đều tiến hành 45 cuộc thử nghiệm, còn Pháp thực hiện 210 vụ.
Chỉ có 10 vụ thử hạt nhân diễn ra sau khi CTBT được ký kết, bao gồm 6 lần do Triều Tiên thực hiện, Pakistan và Ấn Độ mỗi nước tiến hành 2 vụ. Lần gần nhất Mỹ thử vũ khí hạt nhân là vào năm 1992, trong khi Trung Quốc và Pháp đình chỉ hoạt động từ năm 1996. Liên Xô tiến hành vụ thử vũ khí nguyên tử cuối cùng vào tháng 10/1990, trong khi Nga chưa từng thực hiện hoạt động này kể từ khi Liên Xô tan rã.
Các Vụ Thử Nghiệm Gần Đây
Mỹ và Nga những năm qua thường xuyên thử các vũ khí trong "bộ ba răn đe hạt nhân", nhưng chúng đều không có đầu đạn hoặc chỉ mang thiết bị mô phỏng. Hoạt động này chủ yếu nhằm kiểm tra khả năng sẵn sàng chiến đấu và độ tin cậy của phương tiện mang phóng.
Gần đây, Nga đã thử tên lửa hành trình Burevestnik và siêu ngư lôi Poseidon, đều vận hành bằng động cơ hạt nhân, nhưng không mang đầu đạn chiến đấu. Phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov nhấn mạnh rằng đây không phải là thử nghiệm vũ khí hạt nhân, mà chỉ nhằm phát triển hệ thống phòng thủ.
Theo hãng thông tấn Reuters, các nước ngừng thử hạt nhân do lo ngại về ảnh hưởng đối với môi trường và sức khỏe con người. Hạn chế thử nghiệm vũ khí nguyên tử giúp giảm bớt căng thẳng giữa Mỹ và Nga.
CTBT cấm tiến hành mọi vụ nổ hạt nhân, dù là vì mục đích dân sự hay quân sự. Nga đã ký và phê chuẩn hiệp ước, trong khi Mỹ mới ký nhưng chưa phê chuẩn. Tổng thống Vladimir Putin hồi năm 2023 thông qua đạo luật hủy phê chuẩn CTBT, giúp Moskva duy trì vị thế pháp lý ngang hàng với Washington.
Phản Ứng Từ Các Chuyên Gia
Một số người theo trường phái cứng rắn chỉ trích năng lực răn đe của Mỹ đã bị sụt giảm do không kích nổ vũ khí hạt nhân từ lâu, nhưng bình luận viên Tom Nichols của tờ Atlantic không đồng tình với quan điểm này. Ông cho rằng các cường quốc hạt nhân đều có cách kiểm tra mọi thành phần trong kho vũ khí của mình.
Giới quan sát cảnh báo quyết định của Mỹ cũng sẽ phá vỡ các chuẩn mực toàn cầu về không phổ biến vũ khí hạt nhân, đồng thời mở ra kỷ nguyên mới về chính sách đối đầu. Daryl Kimball, giám đốc điều hành Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí có trụ sở ở Washington, cảnh báo rằng Tổng thống Trump đang đối mặt nguy cơ gây ra làn sóng phản đối từ dư luận tại bang Nevada, làm đồng minh xa lánh và khiến các đối thủ tiến hành thử hạt nhân theo.
Jennifer Kavanagh, chuyên gia cấp cao tại Viện nghiên cứu Ưu tiên Quốc phòng ở Mỹ, cho rằng ông Trump đã đưa ra quyết định "nguy hiểm" và chủ yếu mang lại lợi ích cho Trung Quốc, giúp nước này có lý do nối lại thử nghiệm và đẩy nhanh tốc độ hiện đại hóa kho vũ khí chiến lược.
Kavanagh cảnh báo quyết định của Tổng thống Trump có thể gây mất ổn định toàn cầu và làm tăng nguy cơ xảy ra cuộc chạy đua vũ trang mới, trong đó xung đột sẽ bùng phát nếu các bên tính toán sai lầm.
Tổng thống Putin từng nhiều lần cảnh báo rằng Nga sẽ tiếp bước Mỹ, nếu Washington nối lại thử nghiệm vũ khí nguyên tử. Phát ngôn viên Peskov hôm 30/10 khẳng định Nga không thử vũ khí hạt nhân, nhưng tuyên bố Moskva sẽ làm tương tự nếu Washington nối lại hoạt động này.
Dù vậy, giới chuyên gia cũng bày tỏ nghi ngờ về tuyên bố của ông Trump. Nichols lưu ý rằng lãnh đạo Mỹ thường xuyên thay đổi ý định, thêm rằng thử hạt nhân không phải công việc dễ dàng mà đòi hỏi quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng, đặc biệt là về hạ tầng.
"Sẽ phải mất ít nhất 36 tháng để nối lại các vụ nổ hạt nhân có kiểm soát dưới lòng đất tại bãi thử ở Nevada", Kimball cho hay.
