Lý do xe gầm cao nhỏ không phù hợp khi đổ đèo
Xe gầm cao được thiết kế để mang lại tầm quan sát tốt hơn và khả năng vượt chướng ngại vật hiệu quả khi di chuyển trong đô thị. Tuy nhiên, đặc điểm này cũng đồng thời làm tăng nguy cơ lật xe khi di chuyển nhanh trên những đoạn đèo dốc. Vụ tai nạn xảy ra ở Sơn La vào ngày 21/10 vừa qua đã khiến nhiều người đặt câu hỏi về nguyên nhân dẫn đến sự cố. Một số ý kiến cho rằng đây là do tài xế thiếu kỹ năng, nhưng xét từ góc độ kỹ thuật, đặc tính của xe gầm cao như trọng tâm cao và thân hẹp chính là yếu tố ảnh hưởng lớn đến độ ổn định khi vào cua hoặc phanh gấp.
Vì sao xe gầm cao dễ bị lật hơn?
Xe đô thị gầm cao (crossover, SUV nhỏ) thường được thiết kế để có thể vượt qua các ổ gà, leo vỉa và quan sát rõ hơn trong đô thị. Tuy nhiên, việc nâng gầm khiến trọng tâm của xe cao hơn so với các mẫu sedan hay hatchback. Một chiếc xe có trọng tâm cao giống như một chiếc tủ đứng – chỉ cần đẩy nhẹ phần trên sẽ nghiêng nhiều hơn so với tủ thấp. Khi xe vào cua nhanh, hiện tượng tương tự xảy ra, khiến bánh xe dễ bị nhấc khỏi mặt đường, làm tăng nguy cơ mất lái hoặc lật xe, đặc biệt khi tốc độ cao hoặc mặt đường trơn trượt.
Các hãng xe nhận thấy những hạn chế của xe gầm cao, vì vậy các mẫu SUV cỡ trung hoặc cỡ lớn, xe off-road thường được thiết kế với trọng lượng phân bố đều, lốp rộng bản, hệ thống treo hành trình dài cùng các công nghệ hỗ trợ lái nhằm tăng độ cân bằng khi vào cua. Ngược lại, nhiều mẫu xe gầm cao đi phố hiện nay chỉ được nâng gầm từ nền tảng xe con mà không thay đổi bề rộng thân. Điều này khiến trọng tâm xe cao hơn, làm giảm độ ổn định khi di chuyển.
Thân hẹp, ngắn: yếu tố gây mất cân bằng
Xe thuộc phân khúc city car cỡ nhỏ thường có thân hẹp và ngắn, điều này làm giảm khoảng cách giữa hai bánh (track width) và làm giảm độ ổn định. So sánh với một người đứng hai chân sát nhau sẽ khó giữ thăng bằng hơn so với người đứng tấn, hai chân dang rộng. Khi vào cua, lực quán tính tác động vào trọng tâm khiến xe nghiêng sang mép bánh ngoài.
Đó là lý do các mẫu xe đua hoặc xe thể thao luôn có thân rộng và trọng tâm thấp để giảm quán tính nghiêng và tăng độ bám đường. Ngược lại, các mẫu crossover nhỏ hay SUV đô thị thường có gầm cao, khiến độ ổn định ngang kém hơn khi di chuyển nhanh trên đèo dốc.
Kỹ năng lái không thể thay đổi đặc tính vật lý
Kỹ năng lái của tài xế, như giữ tốc độ, đánh lái đúng cách và phân bổ phanh hợp lý, giúp giảm nguy cơ mất kiểm soát khi đổ đèo. Tuy nhiên, những kỹ năng này chỉ giúp tài xế tránh rơi vào giới hạn vật lý của xe, chứ không thể thay đổi giới hạn đó.
Ví dụ, một chiếc sedan thể thao và một mẫu city car cùng vào cua ở tốc độ 80 km/h trên đèo, lực tác động lên thân xe hoàn toàn khác nhau. Do đó, mỗi loại xe có môi trường vận hành tối ưu riêng. Xe gầm cao cỡ nhỏ phát huy tốt khi di chuyển trong phố, nhưng nếu phải sử dụng để đi đèo dốc, chở nặng hoặc chạy nhanh, chủ xe nên giữ tốc độ thấp hơn bình thường ở khúc cua gắt, tránh phanh gấp ở cua và không đánh lái đột ngột hoặc đổi hướng bất ngờ.
