Lạc giữa thế giới can thiệp sớm cho trẻ tự kỷ
Giai đoạn vàng cho trẻ tự kỷ và chậm phát triển
Giai đoạn đầu đời, đặc biệt là ba năm đầu tiên, được xem là “thời gian vàng” để can thiệp đối với trẻ tự kỷ hoặc trẻ có dấu hiệu chậm phát triển hành vi, ngôn ngữ và vận động. Tuy nhiên, nhiều phụ huynh lại gặp khó khăn trong việc lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp, dẫn đến việc con bỏ lỡ cơ hội phát triển quan trọng này.
Những câu chuyện đau lòng
Chị Diễm Chi (40 tuổi, ngụ tại TP.HCM) chia sẻ rằng, cô phát hiện con trai có dấu hiệu bất thường khi bé được 24 tháng tuổi. “Lúc đó, bác sĩ chỉ nói là chậm phát triển ngôn ngữ, dặn tôi về chơi với con nhiều hơn và cho đi học mầm non”, chị kể.
Tuy nhiên, sau vài tháng, bé vẫn không có tiến triển. Không giao tiếp mắt, không phản ứng khi gọi tên. Khi bé tròn 3 tuổi, chị đưa con ra Bắc Ninh và Bệnh viện ở TP.HCM, cả hai nơi đều kết luận: Rối loạn phổ tự kỷ.
Từ đó, chị bước vào hành trình đầy gian nan. Hết trung tâm này đến trung tâm khác, hết lớp can thiệp chuyên biệt đến các khóa “thải độc não” trên mạng xã hội, chị đều thử qua. Cô giáo online nói nguyên nhân là do kim loại nặng trong não, bảo phải ăn thực dưỡng, uống dầu dừa, tảo biển, ép nước rau củ… Chị tin tưởng và làm suốt mấy tháng trời. Nhưng con vẫn không nói, chỉ bớt hiếu động vì... mệt và đói.
Sau gần một năm không kết quả, chị ngừng theo, chuyển sang các trung tâm khác. Mỗi nơi một phương pháp, mỗi khóa lại tốn thêm tiền, có chỗ dạy con nhận biết màu sắc dù bé chưa sẵn sàng nhận thức. Tốn cả trăm triệu, nhưng vẫn giậm chân tại chỗ. Nhìn lại, chị Chi tiếc nuối: “Giá mà tôi biết can thiệp sớm hơn, con đã có cơ hội khác.”
Cùng chung hoàn cảnh, chị Thu Hà (tên đã thay đổi) cũng chia sẻ câu chuyện của mình. Khi con được 2 tuổi, gia đình đã thấy bé có biểu hiện khác thường, chậm nói, ít giao tiếp. Từ đó, chị đưa con đi khắp nơi, từ bệnh viện nhi tại TP.HCM đến bệnh viện đa khoa, nhưng đều nhận lại cùng một kết luận: “Bé chỉ chậm nói đơn thuần”.
Tin lời bác sĩ, chị Hà cho con theo học các khóa can thiệp ngôn ngữ. “Họ đều hướng dẫn theo hướng dạy nói, nên tôi nghĩ mình đang làm đúng. Nhưng thật ra, con tôi không chỉ chậm nói, con tôi là trẻ tự kỷ”, chị Hà chia sẻ. Mãi đến khi bé 3 tuổi, sau nhiều lần thăm khám và được xác nhận tại Bệnh viện Nhi đồng 1, chị mới biết chắc con mình thuộc phổ tự kỷ.
“Lúc đó tôi sốc và bắt đầu tìm đủ cách để ‘chữa lành’ cho con”, chị nhớ lại. Chị Hà cũng cho biết, chị từng tham gia nhiều nhóm phụ huynh trên mạng, nghe theo những phương pháp lan truyền như “thải độc cơ thể”, “chữa lành bằng dinh dưỡng”, thậm chí hạn chế tiêm vaccine và cắt hoàn toàn đạm động vật.
Cần một cơ chế kiểm định cho các trung tâm can thiệp
Theo ThS. Lê Thanh Xuân, Trưởng đơn vị Âm ngữ trị liệu - Bệnh viện 1A, yếu tố quyết định thành công trong can thiệp sớm là sự đồng hành của phụ huynh. “Một giờ trị liệu ở trung tâm là chưa đủ. Phụ huynh mới là người thầy thật sự của con. Ở 1A, chúng tôi hướng dẫn cha mẹ quan sát, chơi và can thiệp cùng con ngay trong lớp, để về nhà tiếp tục thực hành”, ThS. Lê Thanh Xuân khẳng định.
Bà cho rằng, chính mô hình phụ huynh cùng học là điểm khác biệt giữa các chương trình can thiệp có hiệu quả và các mô hình thương mại hóa. Nhiều cha mẹ nghe quảng cáo, đưa con đi hết trung tâm này đến trung tâm khác, tốn kém mà kết quả không bền. Khi đến bệnh viện, đa số trẻ đã qua giai đoạn vàng.
Hiện nay, các trung tâm tư nhân mọc lên ngày càng nhiều, nhưng không phải nơi nào cũng đảm bảo chuyên môn. Theo ThS. Xuân, một trung tâm đạt chuẩn cần đáp ứng bốn yếu tố:
- Có đào tạo phụ huynh
- Cho phụ huynh tham gia giờ trị liệu
- Hướng dẫn cách thực hành tại nhà
- Có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhân viên và gia đình
“Đã đến lúc cần cơ chế kiểm định, cấp chứng chỉ hành nghề cho các trung tâm và giáo viên trong lĩnh vực này. Nếu không, người chịu thiệt thòi nhất vẫn là trẻ, khi cơ hội phát triển bị đánh mất chỉ vì cha mẹ chọn sai nơi gửi gắm”, thạc sĩ Xuân nhấn mạnh.
